มังกร หลง หรือ เล้ง (ในสำเนียงแต้จิ๋ว) เป็นหนึ่งในสี่สัตว์มงคลในวัฒนธรรมจีนโบราณ เพราะชาวจีนต่างมีความเชื่อกันว่าตนเป็น “ผู้สืบทอดวัฒนธรรมของมังกร” ตามเทพนิยายปกรณัมจีนกล่าวว่าเทพเจ้าฝูซีเป็นผู้สร้างมังกรขึ้นจากส่วนผสมของสัตว์หลายชนิดรวมกัน ทั้งปลา (ลำตัว เกล็ด หาง) จระเข้หรือหมู (จมูก) นกอินทรีหรือเหยี่ยว (กงเล็บ) ม้า (ขา) สิงโต (แผงคอ) กวาง (ตาและเขา) ฯลฯ มังกรจีนตัวแรกที่มีการขุดค้นพบโดยบังเอิญในแหล่งโบราณคดีหงซาน ในเขตมองโกเลียใน มีอายุนับย้อนไปถึงห้าพันปี ต่อมา ในสมัยราชวงศ์ถังลายมังกรห้าเล็บสีเหลืองให้ใช้ได้เฉพาะบนฉลองพระองค์และเครื่องราชูปโภคขององค์จักรพรรดิเท่านั้น เป็นสัญลักษณ์ที่แสดงถึงความสูงศักดิ์และพละกำลังอำนาจที่บุคคลธรรมดามิอาจสามารถนำไปใช้ได้
ดังนั้น ตำนานมังกรให้กำเนิดลูกเก้าตัวจึงเกิดขึ้นเพื่อตอบสนองความต้องการของสังคมชาวจีนที่มีมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน ลูกมังกรแต่ละตัวมีรูปลักษณ์และจุดเด่นที่แตกต่างกันตามความเชื่อและการดัดแปลงมาใช้ประโยชน์ให้สอดคล้องกับการดำเนินชีวิต โดยปรากฎอยู่ในงานศิลปกรรมจีนมากมาย ทั้งในด้านงานสถาปัตยกรรม ประติมากรรม จิตรกรรม ข้าวของเครื่องใช้ต่าง ๆ เช่น กระถางธูป หูระฆัง ซุ้มหลังคา ที่จับประตู ด้ามกระบี่ แผ่นป้ายในโรงศาลยุติธรรม เครื่องดนตรี ไปจนถึงหัวก็อกน้ำที่เปิดใช้กันทุกวัน เป็นต้น ซึ่งเราจะสามารถเห็นได้จากพระราชวัง วัด ศาลเจ้า โรงเจ มูลนิธิ บ้านของคหบดีทั้งในประเทศจีนและบ้านเรา บางตัวดูคล้ายเต่า บางตัวคล้ายปลา บางตัวเหมือนสิงโตเหมือนเสือ ฯลฯ ทำให้หลายคนไม่คิดว่าคือลูกมังกร ซึ่งแต่ละตัวต่างมีดีที่แตกต่างกัน มีคติที่มาไม่เหมือนกัน และเราควรมารู้จักเพื่อความเข้าใจในภูมิปัญญาของชาวจีนที่มีมาแต่ครั้งโบราณ
ในตอนแรกจะขอกล่าวถึงปี้ซี องค์ชายใหญ่ และซือเหวิ่น องค์ชายรอง ที่เราคงเคยผ่านตากันมาบ้างแล้ว
1️⃣ ปี้ซี่ องค์ชายใหญ่ ผู้เปี่ยมพละกำลัง
เชื่อว่าหลายท่านที่เคยเดินทางไปประเทศจีน คงเคยเห็นรูปศิลาสลักเป็นรูปเต่าขนาดใหญ่ แบกแผ่นศิลาจารึกขนาดมหึมาอยู่บนแผ่นหลังในพระราชวัง วัด หรือศาลเจ้าในประเทศจีน หลายท่านได้เห็นแล้ว เคยนึกสงสัยไหมครับว่า ไฉนเต่ามีฟันตัวนี้ จึงต้องแบกรับภาระอันหนักอึ้งถึงปานฉะนี้ไว้ด้วย ปี้ซี่ Bi Xi คือนามกรของลูกมังกรตัวแรกหรือองค์ชายใหญ่ มีลักษณะห้าวหาญ ทรงพลัง มีความสามารถแบกรับน้ำหนักได้ดี
ปี้ซี่มีลักษณะลำตัวเป็นเต่าหัวเป็นมังกร บางครั้งก็มีหัวเป็นเต่า แต่มีฟันและเขี้ยว ตามความเชื่อของชาวจีนแล้ว “เต่า” ถือเป็นสัตว์สิริมงคล สัญลักษณ์แห่งการมีอายุยืน ปี้ซี่จึงถือเป็นตัวแทนของการมีอายุยืนและความเป็นสิริมงคลเช่นเดียวกัน ในทางสถาปัตยกรรมนิยมนำรูปแบบของปี้ซี่มาเป็นฐานรองแผ่นป้ายศิลาจารึกพระบรมราชโอการหรือสดุดีเทิดพระเกียรติบุคคลหรือสถานที่สำคัญ ซึ่งเขียนขึ้นโดยองค์จักรพรรดิหรือรัชทายาท แต่ละแผ่นจะมีขนาดใหญ่โต ตั้งไว้อยู่ภายในศาลาหรือกลางแจ้ง ดังในภาพจากศาลขงเมี่ยว (บูชาขงจื่อ) เมือง ชวีฟู่ มณฑลซานตง ศาลาอวิ้เปยบนเขาบู๊ตึ๊ง เมืองสือเอี้ยน มณฑลหูเป่ย์ มีถึง ๑๒ หลังและมีปี้ซี่ถึง ๑๒ ตัว หรือในมัสยิดใหญ่แห่งนครซีอาน ก็มีปี้ซี่ของจักรพรรดิราชวงศ์หมิงด้วยเช่นกัน เป็นต้น
2️⃣ ซือเหวิ่น องค์ชายรอง ผู้ชอบกลืนกินไฟ
เวลาเราไปเที่ยวชมตามพระราชวัง วิหารในประเทศจีนหรือซุ้มประตูของศาลเจ้าโรงเจในบ้านเรา เรามักจะเห็นสัตว์ชนิดหนึ่ง เกาะอยู่มุมจั่วทั้งสองข้างของหลังคา สัตว์ชนิดนี้มีชื่อเรียกขานกันว่า “ซือเหวิ่น Chi Wen” ตามตำนานกล่าวว่า ซือเหวิ่นคือลูกมังกรตัวที่สองหรือองค์ชายรอง มีลักษณะภายนอกหัวเป็นมังกร ปากกว้าง ลำตัวสั้นเป็นปลา มีลักษณะนิสัยชอบมองทิวทัศน์ มีความสามารถในการดับไฟ ชอบกลืนกินไฟ
ในทางสถาปัตยกรรมแบบจีนโบราณ นิยมนำซือเหวิ่นมาประดับที่จั่วหลังคาทั้งสองด้านของพระราชวัง พระอารามหลวง วิหารไปจนถึงสุสานหลวง เพื่อเป็นคติในการป้องกันอัคคีภัยและภัยอื่น ๆ ซือเหวิ่นตัวที่ได้รับการยกย่องทั้งแผ่นดินจีนว่า มีความหล่อเหลาเอาการเป็นพระเอก คือซือเหวิ่นบนหลังคาของรัตนวิหารมหาชาตรีที่วัดซ่างฮวาเอี้ยน เมืองต้าถง มณฑลซานซี สร้างด้วยกระเบื้องเคลือบ ศีรษะใบหน้าตลอดจนรูปร่างดูเข้มแข็งฮึกหาญ มีอายุการสร้างมาตั้งแต่สมัยราชวงศ์จิน (ช่วงปีค.ศ.๑๑๔๐) มีลวดลายละเอียดอ่อน สมบูรณ์ในองค์ประกอบทุกประการ
ซือเหวิ่นบนสันหลังคาวิหารและซุ้มประตูในวัดและศาลเจ้าจีนบ้านเราก็มีสวยงามหลายแห่ง ล่าสุดผู้เขียนชื่นชอบตัวซือเหวิ่นที่ประดับอยู่บนสันหลังคาเหนือซุ้มประตูทางเข้าโรงเจเสี่ยงเข่งตั๊ว ซอยโรงเจ ย่านตลาดพลู ที่ปั้นและประดับกระเบื้องได้อย่างสวยงามน่าชมเช่นเดียวกัน
ในตอนหน้า ผู้เขียนจะขอนำเสนอภาพและเรื่องราวของลูกมังกรอีกสี่ตัวที่เราเคยผ่านตากันมาเช่นเดียวกันคือ ผูเหลา ผู้ส่งเสียงดังกังวาน ปี้อั้น ผู้ผดุงความเป็นธรรม เทาเที่ย ผู้ละโมบในทรัพย์สิน และกงฟู่ ผู้พิสมัยวารีมาให้รับชมกันต่อไป
เรียบเรียงโดย ปริวัฒน์ จันทร
