วันพรุ่งนี้ก็จะเป็นวันไหว้พระจันทร์ ประจำปี 2020 แล้ว เมื่อพูดถึงเทศกาลไหว้พระจันทร์ เราก็คงคิดถึง “ขนมไหว้พระจันทร์” เป็นอันดับแรกๆ แต่เทศกาลสำคัญนี้มีที่มาที่ไปอย่างไรกันแน่ ทำไมชาวจีนถึงต้องไหว้พระจันทร์
วันไหว้พระจันทร์จัดขึ้นในคืนวันเพ็ญเดือน 8 ตามปฏิทินจันทรคติ ซึ่งในปีนี้ตรงกับวันที่ 1 ต.ค. 2020
เดิมทีชาวบ้านจัดงานนี้ขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองการเก็บเกี่ยวพืชผลทางการเกษตรในฤดูใบไม้ร่วง เมื่อได้ผลผลิตชุดแรกมาพวกเขาจะนำไปเซ่นไหว้บรรพบุรุษในวันสารทจีนก่อน หลังจากนั้นอีกเดือนหนึ่งก็จะจัดพิธีเซ่นไหว้และงานรื่นเริงเพื่อขอบคุณฟ้าดินและดวงจันทร์ ที่มีส่วนทำให้เกิดน้ำขึ้นน้ำลง เกิดเป็น “พิธีไหว้พระจันทร์” ที่คนในครอบครัวจะมาอยู่พร้อมหน้ากัน ซึ่งชาวจีนก็มีความเชื่อว่า “ดวงจันทร์” คือสัญลักษณ์ของความสมัครสมานกลมเกลียว และการพบปะของคนในครอบครัวและชุมชนด้วย
คนไทยอาจรู้จักตำนานของเทศกาลไหว้พระจันทร์อีกอย่างหนึ่งที่เกี่ยวพันกับเทพปกรณัมจีน เล่าถึง “ฉางเอ๋อ” เทพธิดาแห่งดวงจันทร์ ฉางเอ๋อเป็นหญิงคนรักของ “โฮ่วอี้” ที่ได้รับบัญชาจากสวรรค์ให้ช่วยผู้คนที่เดือดร้อนจากแสงอาทิตย์ที่แผดเผา เขาขึ้นไปบนเขาคุนหลุน ยิงเกาทัณฑ์ดับดวงอาทิตย์ไป 9 ดวงจากทั้งหมด 10 ดวง ซึ่งเป็นการกระทำเกินคำสั่ง จึงโดนลงทัณฑ์ให้ไปใช้ชีวิตธรรมดาเช่นมนุษย์ทั่วไปบนโลกมนุษย์กับฉางเอ๋อ แต่แล้วโฮ่วอี้ก็ถูกคนสนิททรยศฆ่าตาย ฉางเอ๋อดื่มน้ำอมฤตทำให้มีชีวิตอมตะ แล้วเหาะกลับไปเป็นเทพธิดาแห่งดวงจันทร์เพียงลำพัง กลายเป็นตำนานส่วนหนึ่งของพิธีไหว้พระจันทร์ ผู้คนบางส่วนยังนิยมขอพรจากเทพธิดาฉางเอ๋อให้ช่วยคุ้มครอง
ส่วนอีกตำนานหนึ่งนั้นเป็นเรื่องราวในประวัติศาสตร์ เกิดขึ้นเมื่อสมัยมองโกลเข้ามาปกครองแผ่นดินจีน ชาวมองโกลส่งทหารของตนไปประจำอยู่ที่บ้านของชาวจีนครอบครัวละ 1 คน เพื่อควบคุมและจับตาดูอย่างใกล้ชิด กลายเป็นว่าชาวบ้านก็ต้องเลี้ยงดูทหารพวกนี้ไปด้วย ทำให้ชาวบ้านไม่พอใจเป็นอย่างยิ่ง ต่อมาชาวฮั่นคนหนึ่งเกิดความคิดให้นำกระดาษเขียนข้อความสอดไส้ไว้ในขนม แล้วนำไปจำหน่ายจ่ายแจก เรียกร้องให้ชาวบ้านทุกคนลงมือสังหารทหารที่อยู่ในบ้านตนพร้อมกันในคืนวันเพ็ญเดือน 8 จนสามารถโค่นล้มทหารมองโกลได้สำเร็จในที่สุด ภายหลังผู้คนจึงพากันกินขนมไหว้พระจันทร์เพื่อรำลึกถึงวีรกรรมนี้
ทั้งนี้ ขนมไหว้พระจันทร์ส่วนใหญ่ที่คนไทยรู้จักและนิยมรับประทานนั้นเป็นแบบกวางตุ้ง ส่วนในท้องถิ่นอื่นๆ นั้นยังมีขนมไหว้พระจันทร์ที่เป็นลักษณะขนมเปี๊ยะและขนมโก๋ด้วย ไส้ดั้งเดิมของขนมจะเป็นไส้โหงวยิ้งและลูกบัว สำหรับไส้อื่นๆ ถูกพัฒนามาทีหลัง โดยเฉพาะไส้ทุเรียนกวนที่ฮอตฮิตติดลมบนของไทยนั้นไม่มีในประเทศอื่น เป็นการประยุกต์แบบไทยที่ผสานอย่างลงตัวจนกลายเป็นขนมยอดนิยมและมีราคาสูงในปัจจุบัน
