‘เทศกาลตรุษจีน’ ถือเป็นช่วงเวลาที่คนจีนทุกคนต่างตั้งตารอคอยเพื่อฉลองปีใหม่ตามปฏิทินจีน แต่ใช่ว่าชาวจีนทุกภูมิภาคจะฉลองตรุษจีนเหมือนกันเป๊ะๆ โดยเฉพาะประเพณีในวันตรุษของคนจีนตอนเหนือและจีนตอนใต้ที่มีความแตกต่างกันหลายด้าน สืบเนื่องจากสภาพภูมิศาสตร์ ความเคยชิน และวัฒนธรรม
ทั้งนี้ “จีนเหนือ” ทั่วไปแล้วหมายถึงมณฑลที่อยู่เหนือขึ้นมาจากเทือกเขาฉินหลิ่ง (秦岭) ทางตอนใต้ของมณฑลส่านซี และแม่น้ำหวยเหอ (淮河) ซึ่งอยู่ระหว่างแม่น้ำเหลืองและแม่น้ำแยงซี เช่น เฮยหลงเจียง เหลียวหนิง เหอเป่ย ซินเจียง ส่วนมณฑลที่อยู่ด้านล่างเส้นแบ่งนี้จะเป็นจีนตอนใต้ เช่น ยูนนาน กวางตุ้ง ไหหลำ และเสฉวน
กิจกรรมในบ้าน VS กิจกรรมกลางแจ้ง
ชาวจีนตอนเหนือจะทำกิจกรรมวันตรุษจีนภายในบ้านมากกว่าออกไปข้างนอก เนื่องจากมีสภาพอากาศที่หนาวจัด คนในครอบครัวหรือเพื่อนจะล้อมวงกันเล่นไพ่นกกระจอกหรือเกมไพ่โป๊กเกอร์ แต่ก็มีการจัดงานวัดบ้างในบางพื้นที่อย่างกรุงปักกิ่ง ที่มักจัดงานวัดตั้งแต่วันแรกของเทศกาลตรุษจีน หลายครอบครัวหรือเพื่อนพ้องจะพากันไปชมการแสดงพื้นบ้านและลิ้มรสขนมต่างๆ
แตกต่างจากสภาพอากาศในจีนตอนใต้ที่ช่วงเทศกาลตรุษจีนนั้นอากาศไม่หนาวเย็นเท่ากับในจีนตอนเหนือ จึงมีการจัดกิจกรรมกลางแจ้งมากมายในหลายมณฑล เช่น งานจัดแสดงโคมไฟที่วัดเทพเจ้าแห่งเมืองเซี่ยงไฮ้ หรืองานดอกไม้สำหรับวันตรุษจีนในกว่างโจวนั่นเอง
อาหารและของกินเล่น
ชาวจีนตอนเหนือนิยมกินเกี๊ยวเป็นหลักในช่วงเทศกาลตรุษจีน เกี๊ยวยังมีลักษณะคล้ายแท่งเงินในสมัยจีนโบราณ แสดงถึงความมั่งคั่ง ชาวจีนตอนเหนือยังมักใส่น้ำตาลในเกี๊ยวเพราะเชื่อว่าชีวิตในปีหน้าจะหวานชื่นเหมือนน้ำตาลที่ใส่ไป บางคนก็ใส่เหรียญในเกี๊ยวเพราะเชื่อกันว่าใครก็ตามที่กินเกี๊ยวใส่เหรียญจะเป็นปีที่ร่ำรวยเงินทอง
ขณะที่คนทางตอนใต้จะนิยมกินขนมเข่ง หรือ “เหนียนเกา” ที่ทำจากแป้งข้าวเหนียว เพราะเชื่อว่าพ้องเสียงกับคำว่า “เหนียน” ที่แปลว่าปี และ “เกา” ที่แปลว่าสูง ซึ่งสื่อถึงการเลื่อนตำแหน่งสูงขึ้นหรือเติบโตขึ้นในทุกๆ ปี
สำหรับของกินเล่นก็ต่างกันไม่น้อย ชาวจีนตอนเหนือจะนิยมกินก๋วยจี๊อบแห้ง (เมล็ดแตงโม) ถั่ววอลนัท และถั่วลิสง ไม่ว่าคุณจะไปเยี่ยมใครก็ตาม สิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งแรกๆ ที่คุณเห็นเมื่อเข้าไปในบ้าน ขณะที่ชาวจีนตอนใต้จะต้องมีของว่างอื่นๆ อีกเพียบ เช่น ขนมเปี๊ยะอัลมอนด์ (杏仁饼) ขนมเกลียว (麻花) (คล้ายครองแครงกรอบ) ขนมโก๋ลูกท้อ (桃片) ขนมโก๋ (云片糕) ทองม้วนจีน (蛋卷) ถั่วกวน (绿豆糕) และขนมหนวดมังกร หรือ ไหมฟ้า (龙须酥)
อั่งเปาของเราไม่เท่ากัน
อั่งเปาถือเป็นของขวัญปีใหม่ที่พบเห็นได้ทั่วไปทั้งในจีนตอนเหนือและจีนตอนใต้ แต่อาจจะเรียกแตกต่างกัน โดยคนทางตอนเหนือจะเรียกอั่งเปาว่าหงเปา (红包 หรือ Hongbao) แต่ในภาคใต้หลายพื้นที่จะเรียกว่าลี่ซื่อ (利是 หรือ Lishi) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในมณฑลกวางตุ้ง ฝูเจี้ยน และฮ่องกง
นอกจากนี้ จำนวนเงินที่ใส่ในซองแดงก็แตกต่างกันมาก ชาวจีนตอนเหนือมักจะให้เงินเยอะและใช้เลขคู่เพราะเชื่อว่าเป็นมงคล เวลาใส่เงินในอั่งเอาจึงมักใส่เงินจำนวนที่เป็นเลขคู่ เช่น 200 หรือ 1,000 ขณะที่ชาวจีนตอนใต้เชื่อว่าเลขนำโชคคือ 6, 8 และ 9 โดยเลข 6 สื่อถึงการพัฒนาที่ราบรื่น, เลข 8 สื่อถึงได้รับโชคลาภ และเลข 9 สื่อถึงความสัมพันธ์อันยาวนาน หลายครอบครัวทางตอนใต้จึงนิยมใส่เงินในอั่งเอาให้เป็นตัวเลขมงคลที่ซ้ำกัน เช่น 88, 666, 888 หรือ 999 นั่นเอง
ทั้งนี้ ชาวมณฑลกวางตุ้ง ขึ้นชื่อเรื่องให้อั่งเปาน้อยที่สุด เนื่องจากไม่มีวัฒนธรรมการให้เงินจำนวนมากแก่ลูกหลาน ทำให้ชาวกวางตุ้งรู้สึกอิจฉาผู้คนในมณฑลอื่นๆ
การไหว้บรรพบุรุษ
การไหว้บรรพบุรุษถือเป็นประเพณีสำคัญในช่วงเทศกาลตรุษจีนทั้งในจีนตอนเหนือและจีนตอนใต้ แต่มีวิถีปฏิบัติที่แตกต่างกัน ชาวเหนือมักไหว้บรรพบุรุษด้วยวิธีง่ายๆ ภายในบ้าน โดยหนึ่งวันก่อนวันตรุษจีน ผู้ชายในครอบครัวจะวางเครื่องเซ่นไหว้ไว้หน้ารูปบรรพบุรุษ จุดธูป เผาเงินกระดาษ และจุดประทัด พอวันถัดมาซึ่งเป็นวันตรุษ ชาวจีนทางตอนเหนือจะไปเยี่ยมญาติและอวยพรแก่ผู้อาวุโสในท้องถิ่นตั้งแต่เช้าตรู่
ขณะที่การไหว้บรรพบุรุษของทางจีนตอนใต้จะปฏิบัติแบบพิธีกรรม บางครอบครัวจะไหว้ในศาลบรรพชน พร้อมจุดประทัด ยิ่งจุดประทัดเยอะก็ยิ่งดี เพราะเป็นตัวแทนลูกหลานในครอบครัว ทั้งยังมีชาวบ้านบางส่วนในพื้นที่ชนบททางตอนใต้ของจีน ที่ปีนขึ้นภูเขาเพื่อไปไหว้หลุมศพบรรพบุรุษด้านบนภูเขานั้น
ตกแต่งสุดแตกต่าง
การตกแต่งวันตรุษจีนด้วยสิ่งของต่างๆ ถือเป็นสิ่งสำคัญทั้งในจีนตอนเหนือและจีนตอนใต้ ไม่ว่าจะเป็นการแขวนภาพของเทพเจ้า ‘เหมินเสิน (门神)’ หรือ เทพเจ้าผู้คุ้มครองประตู เขียนคำกลอนหรือคำอวยพรบนแผ่นกระดาษสีแดง ติดภาพวาดวันปีใหม่ และแขวนโคมไฟ
ฟังดูแล้วอาจคิดว่าทั้งจีนตอนเหนือและจีนตอนใต้อาจตกแต่งเทศกาลตรุษจีนเหมือนกันทุกอย่าง แต่ชาวจีนตอนเหนือจะติดกระดาษที่มีลวดลายสวยงามตรงหน้าต่างเพื่อสื่อถึงความสุขในปีหน้า ขณะที่ชาวจีนตอนใต้ไม่นิยมใช้กระดาษตกแต่งในตรุษมากนัก แต่หันมาใช้ต้นส้มจี๊ดในกระถางตอนแทน โดยสีสันของส้มสื่อถึงโชคลาภและความเจริญรุ่งเรืองในปีใหม่
(อ้างอิง: 1. https://www.chinahighlights.com/travelguide/festivals/chinese-new-year-in-northern-and-southern-china.htm
