ประเทศจีนเป็นประเทศที่ใหญ่มากกกก แน่นอนว่าเมืองทางเหนือสุดกับใต้สุดต้องแตกต่างกันมากอยู่แล้ว สภาพอากาศและภูมิประเทศเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้มนุษย์ในแต่ละพื้นที่มีวัฒนธรรมการใช้ชีวิตที่แตกต่างกันออกไป วันนี้เราจะพูดถึงความแตกต่าง 2 ข้อหลักๆ ที่น่าสนใจของวิถีชีวิตชาวจีนทางเหนือและทางใต้กันค่ะ
ต้องอธิบายถึง “จีนเหนือ” และ “จีนใต้” ก่อน สิ่งที่กำหนดภูมิภาคจีนเหนือและจีนใต้ หรือที่คนจีนเรียกว่า “เป่ยฟาง” (北方) และ “หนานฟาง” (南方) เรียกว่าเส้นแบ่งฉินหลิ่งหวยเหอ (秦岭淮河) ซึ่งเป็นเขตแดนทางธรรมชาติที่ประกอบไปด้วย เทือกเขาฉินหลิ่ง (秦岭) ทางตอนใต้ของมณฑลส่านซี และแม่น้ำหวยเหอ (淮河) ที่อยู่ระหว่างแม่น้ำเหลืองและแม่น้ำแยงซี ไหลจากทางตะวันตกไปทางตะวันออก มณฑลที่อยู่เหนือเส้นแบ่งนี้จึงเป็นจีนเหนือ เช่น เฮยหลงเจียง เหลียวหนิง ซินเจียง รวมถึงกรุงปักกิ่ง ส่วนมณฑลที่อยู่ด้านล่างเป็นจีนใต้ เช่น ยูนนาน กวางตุ้ง ไหหลำ และเสฉวน
ต้องบอกก่อนว่าจริงๆ แล้วจีนก็เหมือนไทยและอีกหลายประเทศ ที่แบ่งภูมิภาคออกเป็นเหนือใต้ออกตก จึงมีภูมิภาคที่แบ่งย่อยลงไปอีก แต่วันนี้เราขอพูดลักษณะรวมๆ ของตอนเหนือและตอนใต้ก่อนนะคะ
ความแตกต่างหลักระหว่างจีนเหนือและใต้ที่ชัดเจนมากคือ “ภูมิอากาศ” ทั้งสองภูมิภาคเผชิญฤดูร้อนที่มีอากาศร้อนชื้นและมีฝนตกเหมือนกัน ที่ต่างกันคือช่วงฤดูหนาว สภาพอากาศช่วงฤดูหนาวของจีนเหนือจะรุนแรงกว่า คืออากาศหนาวเย็นกว่าและเป็นหนาวแบบแล้ง ส่วนทางใต้จะมีอากาศอบอุ่นกว่าและมีฝนตกบ้าง
ผลกระทบของ “สภาพอากาศ” ทำให้วิถีชีวิตของคนจีนทางเหนือและใต้ต่างกันมาก ที่เห็นได้ชัดเลยคือช่วง “ฤดูหนาว” หลายคนอาจคิดว่าเพราะจีนตอนเหนือมีอากาศหนาวเหน็บทำให้คนทางเหนือทนหนาวได้ดีกว่าคนทางใต้ แต่ความจริงกลับไม่ได้เป็นอย่างนั้น
คนทางเหนือ : มี “ระบบฮีตเตอร์ส่วนกลาง” โดยรัฐบาลเป็นคนควบคุมฮีตเตอร์ของอาคารบ้านเรือนทั้งหมดและเป็นผู้กำหนดวัน-เวลาในการเปิดฮีตเตอร์ แอบถามน้องที่เคยไปอยู่เมืองทางเหนือของจีนเมื่อหลายปีก่อนเขาเล่าว่ามีอยู่ปีหนึ่งช่วงต้นตุลาคมอากาศหนาวแล้วแต่ยังไม่ถึงกำหนดวันเปิดฮีตเตอร์ คนที่นั่นเขาต้องใส่เสื้อขนเป็ดนอนกันเลยทีเดียว การที่ฮีตเตอร์เป็นสิ่งจำเป็นที่ทุกบ้านมี ทำให้ฤดูหนาวของชาวจีนทางเหนืออบอุ่นอยู่เสมอ (ยกเว้นกรณีของน้องที่เล่านะ)
คนทางใต้ : บางพื้นที่มีเครื่องปรับอากาศที่สามารถปล่อยลมทั้งร้อนและเย็นได้ ส่วนบางพื้นที่ก็ไม่มีเลย ได้คุยกับพี่ที่เคยเรียนอยู่ที่คุนหมิง เขาบอกว่าหอพักนักศึกษา “ไม่มีอะไรที่ปรับอากาศได้เลยอะ แต่มันก็ไม่ได้หนาวมาก เลยไม่เป็นไร” แต่นั่นที่คุนหมิงซึ่งอยู่ในยูนนาน ใกล้ๆ กับประเทศไทย ถ้าเป็นเมืองที่อยู่สูงหน่อยก็เจออากาศหนาวแบบอุณหภูมิติดลบบ้างเหมือนกัน ส่วนตัวเราเคยไปเซี่ยงไฮ้มา ซึ่งจริงๆ แล้วคือจีนตะวันออก แต่อยู่ใต้แม่น้ำหวยเหอเลยถือว่าเป็นจีนใต้ ฤดูหนาวของเซี่ยงไฮ้มีอุณหภูมิติดลบอยู่ ช่วงธันวาคมเมื่อไม่กี่ปีก่อนเคยเจอ -2 ก็หนาวอยู่เหมือนกันนะคะ ถึงจะพยายามปรับอุณหภูมิในห้องยังไง แต่เครื่องปรับอากาศก็คงสู้ฮีตเตอร์ไม่ได้
ความแตกต่างนี้เองที่ทำให้คนจีนลงความเห็นว่าจริงๆ แล้ว คนทางใต้ทนอากาศหนาวได้มากกว่าคนทางเหนือ คงเพราะต้องฝ่าอากาศหนาวโดยที่ไม่มีฮีตเตอร์จนมีภูมิคุ้มกัน ส่วนคนทางเหนือที่เคยชินกับฮีตเตอร์อุ่นๆ ทั้งในบ้านและตามอาคาร พอลงมาอยู่ทางใต้จะรู้สึกว่าหนาวมาก ทั้งที่อากาศอบอุ่นกว่าตอนเหนือ
พูดถึงอากาศไปแล้วมาพูดถึง “อาหาร” กันบ้างค่ะ เมื่ออากาศไม่เหมือนกันแน่นอนว่าอาหารต้องต่างกันแน่ๆ เพราะแค่วัตถุดิบก็ต่างกันแล้ว เรามาดูกันว่าคนจีนทางเหนือและใต้กินอาหารต่างกันอย่างไรบ้าง
คนทางเหนือ : กินบะหมี่ หมั่นโถว เกี๊ยว และเนื้อสัตว์เป็นหลัก นอกจากนี้อาหารของทางเหนือจะค่อนข้างมันเพราะอาหารที่มีไขมันมากจะช่วยให้ร่างกายอบอุ่น สามารถสู้กับอากาศหนาวเย็นได้ เป็ดปักกิ่งแบบของแท้นี่มันมากเลยนะคะ นอกจากนี้ส่วนมากแล้วคนทางเหนือยังกินอาหารเยอะกว่าคนทางใต้ด้วย ในสายตาคนทางใต้คนทางเหนือดูจะตัวใหญ่ๆ หมีๆ กันเพราะอาหารการกินของเขานี่แหละค่ะ
คนทางใต้ : กินอาหารไม่ต่างจากบ้านเรามากเท่าไหร่ เนื่องจากอากาศอบอุ่นและมีฝนตกเป็นประจำทำให้คนทางใต้ปลูกข้าวได้ เขาเลยกินข้าวกันเป็นอาหารหลักเหมือนๆ กับเรา ในแต่ละมื้อจะมีข้าว มีกับ แล้วก็มีซุป ส่วนใหญ่ในแต่ละมื้อต้องมีทั้งผักและเนื้อสัตว์ให้ครบหมู่ คนทางใต้ไม่ได้กินอาหารปริมาณเยอะเหมือนคนทางเหนือ
ไปอ่านบทความหนึ่งมา เขาบอกว่าคนทางเหนือกินเยอะกว่าคนทางใต้มาก เช่น เวลากินบะหมี่ คนทางเหนือจะถามว่าเอาชามเล็กหรือชามใหญ่ กี่ชาม ขณะที่คนทางใต้จะถามว่าเอากี่กรัม วัดกันละเอียดเลย เวลาคนทางเหนือซื้อแตงโมจะซื้อทีเป็นลูกๆ เก็บไว้กินได้หลายวัน ส่วนคนทางใต้จะซื้อทีละซีก แล้วกินให้หมดไวๆ เพื่อให้ผลไม้ยังสดใหม่เวลากิน
อ่านจนถึงตรงนี้แล้ว ใครที่คิดอยากไปเรียน ไปทำงาน ไปใช้ชีวิตที่เมืองจีนคิดว่ายังไงกันบ้างคะ? มีเมืองในฝันที่อยากจะไปแล้วหรือยัง? คิดว่าตัวเองเหมาะกับเมืองทางเหนือหรือทางใต้มากกว่า เข้ามาคุยกันได้นะคะ
