วัดประเสริฐสุทธาวาสเป็นวัดโบราณที่มีความสำคัญในเขตราษฎร์บูรณะ กรุงเทพมหานคร ตามประวัติเล่าว่า วัดแห่งนี้สร้างขึ้นโดยชาวจีนเลี้ยงหมู ด้วยเงินในตุ่ม ๓ ใบที่พบ ก่อนที่พระประเสริฐวานิชจะมาปฏิสังขรณ์และน้อมเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๓) เป็นพระราชทานกุศล ในพ.ศ.๒๓๘๑ และได้รับพระราชทานนามวัดว่า “วัดประเสริฐบุญพสุทธาวาส” ก่อนจะเปลี่ยนชื่อเป็น “วัดประเสริฐสุทธาวาส” มาจนถึงปัจจุบัน
หลักฐานในสร้างพระอุโบสถหลังใหม่โดยพระประเสริฐวานิชนี้ ปรากฎอย่างชัดเจนบนแผ่นศิลาจารึกที่ติดอยู่กับผนังภายในพระอุโบสถหลังองค์ประประธาน พระประเสริฐวานิชเป็นบรรดาศักดิ์ซึ่งพระราชทานแก่ขุนนางที่รับราชการในกรมท่าซ้าย พระประเสริฐวานิชท่านนี้จึงน่าจะเป็นเจ้าสัวเส็ง ต้นตระกูลเศรษฐบุตร ตัวอักษรภาษาจีนที่เขียนไว้แปลความได้ว่า “อาณาจักรต้าชิงปีรัชศกเต้ากวงที่ ๑๘ ปีวู่ซู ผู้ศิษย์แซ่เจิ้ง (แต้) เป็นชาวอำเภอไห่เฉิง เมืองจังโจวมณฑลฝูเจี้ยน (ฮกเกี้ยน)”
บนจารึกยังบอกให้รู้ถึงความเชื่อของท่านผู้สร้างว่ามีความเชื่อในพุทธศาสนา มีข้อความจารึกตอนหนึ่งว่า “…เห็นว่าทรัพย์สมบัตินานามิได้เป็นแก่นสาร เป็นทรัพย์สาธารณสูญเปล่า จึงรี้ขนทรัพย์นับเข้าฝังในศาสนา…” และอีกตอนหนึ่งว่า “…ขอเดชะกุศลโกฐานอำนวยผล แม้จุติจากมนุษปุถุชน ขอนำปติสนธิในดาวดึงดุสิตา…”
สวรรค์ชั้นดุสิตอันเป็นที่ประทับของพระเมตไตรยโพธิสัตว์ ก่อนที่จะตรัสรู้มาเป็นพระพุทธเจ้าในอนาคตกาลหรือพระศรีอริยเมตไตรย ดังปรากฎภาพปูนปั้นบนกึ่งกลางหน้าบันพระอุโบสถเป็นภาพพระเมตไตรยโพธิสัตว์ ตามเจตนาของผู้สร้าง รูปแบบของพระอุโบสถเป็นไปตามแบบประเพณีนิยมในสมัยรัชกาลที่ ๓ คือ ไม่มีช่อฟ้าใบระกาหางหงส์ หน้าบันประดับกระเบื้องเคลือบจีนลายดอกพุดตาน อีกทั้งภายในยังจัดแสดงงานโครงสร้างไม้ทาสีแดงแบบที่พบเห็นได้ในศาลเจ้าจีน ต่างจากเพดานพระอุโบสถในวัดไทยที่มักปิดฝ้าเพดานเขียนดาวเพดานให้สวยงาม
พระประธานในพระอุโบสถศิลปะปางมารวิชัย มีพุทธลักษณะแบบสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น มีพระนามว่า หลวงพ่อสร้อยสุวรรณรัตน์ สี่ด้านผนังวาดภาพจิตรกรรมเรื่องสามก๊กเพียงเรื่องเดียว ภาพวาดด้วยหมึกจีนสีดำพื้นขาว โดยช่างฝีมือชาวจีนในสมัยนั้น สันนิษฐานว่าเป็นช่างฝีมือชุดเดียวกับวาดที่วัดราชโอรส เป็นเรื่องราวในแต่ละช่อง รวมทั้งหมด ๓๖๔ ช่องตาราง (ประมาณด้วยสายตาของผู้เขียน พบว่ามีภาพจิตรกรรมที่ยังคงมีสภาพสมบูรณ์ประมาณร้อยละ ๕๐ ภาพที่ชำรุดส่วนใหญ่มาเพราะความชื้น ผนังหลุดร่อน และสีที่ซีดจางลง)
แต่ละช่องจะมีเขียนชื่อตอน และตัวละครกำกับไว้เป็นภาษาจีน ตอนที่อยู่ระดับไม่สูงมากนัก ผู้อ่านภาษาจีนได้หรือแฟนสามก๊กยังพออ่านหรือตีความชื่อตอนได้ แต่ถ้าในระดับด้านบนผนังขึ้นไป ต้องอาศัยกล้องส่องทางไกล หรือมีบันไดสูงปีนขึ้นไป จึงจะสามารถอ่านและตีความชื่อตอนได้ มีลักษณะคล้ายคลึงภาพจิตรกรรมเรื่อง “สามก๊ก” ภายในศาลเจ้าเกียนอันเกง ย่านกุฎีจีน ที่มีการเขียนเป็นช่องตาราง มีการใช้หมึกจีนผสมผสานกับการใช้สีที่น่าชมเช่นเดียวกัน
ภาพจิตรกรรม “สามก๊ก” ในพระอุโบสถวัดประเสริฐสุทธาวาสเล่าเรื่องตั้งแต่ตอนที่เล่าปี่ เชื้อพระวงศ์ตกยากพบกับเตียวหุย ตอนอ่านป้ายประกาศการรับสมัครทหารเพื่อปราบกบฎโจรโพกผ้าเหลือง ตอนสามพี่น้องเล่าปี่ กวนอู เตียวหุยพบกันครั้งแรก ไปจนถึงตอนขงเบ้งมอบตำแหน่งเจ้าเมืองเกงจิ๋วให้กวนอูดูแลรักษา ก่อนที่จะยกทัพไปช่วยเล่าปี่ตีเมืองเสฉวน
พระคุณเจ้าผู้นำชมเล่าให้ฟังว่า ทางกรมศิลปากรได้มาสำรวจและบูรณะหลังคา หน้าบัน และส่วนอื่น ๆ ไว้แล้ว แต่สำหรับภาพจิตรกรรม ยังไม่สามารถบูรณะได้ เพราะยากที่จะหาช่างฝีมือที่มีความสามารถทัดเทียม หากวาดซ่อมใหม่ สีและลายเส้นอาจผิดเพี้ยน จึงยังคงอนุรักษ์ไว้ในสภาพดังเดิม โดยสงวนรักษาส่วนที่กำลังหลุดร่อนมิให้ชำรุดมากขึ้น
นอกจากนี้ บริเวณข้างเคียงพระอุโบสถยังมีพระวิหารที่ตั้งขนานกัน หันหน้าไปยังคลองราษฎร์บูรณะและพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นกรุงเทพมหานคร เขตราษฎร์บูรณะให้เยี่ยมชมอีกด้วย
เรื่องและภาพ โดย ปริวัฒน์ จันทร
