จริงหรือที่กล่าวกันว่า… ทางเดินเข้าแคว้นสู่ (เสฉวน) ยากยิ่งกว่าขึ้นสวรรค์!

เรื่องและภาพ ปริวัฒน์ จันทร

เซียนกวีหลี่ไป๋สมัยราชวงศ์ถัง (ค.ศ.๗๐๑-๗๖๒) ได้เคยรจนาไว้ตอนต้นของบทกวี “สู่ต้าวหนาน” ว่า “สู่ต้าวหนาน หนานอวิ๋ซ่างชิงเทียน…”

蜀道难，难于上青天。
สู่ต้าวหนาน หนานอวิ๋ซ่างชิงเทียน

หากไม่มาเห็นกับตา เราแทบจะไม่เชื่อว่า เส้นทางเดินเข้าสู่แคว้นเสฉวนนั้นยากยิ่งกว่าขึ้นสวรรค์ตามบทกวีที่หลี่ไป๋ได้พรรณนาไว้เมื่อเกือบหนึ่งพันสามร้อยปีนั้นจะมีโฉมหน้าอย่างไร

ทุกวันนี้ รัฐบาลท้องถิ่นของเมืองกว่างหยวน (广元) มณฑลเสฉวน (ซื่อชวน 四川) ได้อนุรักษ์สองเส้นทางเดินทัพและเดินเท้าของบรรพชนเมื่อกาลก่อนให้เรามาตามรอย

เจี้ยนเหมินกวน ด่านเข้มแข็งอันดับหนึ่งในปฐพี

เจี้ยนเหมินกวน ด่านเข้มแข็งอันดับหนึ่งในปฐพี

ทางเดินลงอีกด้านหนึ่ง มีแผ่นหินจารึกนาม เจี้ยนเหมินกวน

ด่านเจี้ยนเหมินกวน (剑门关 Jianmen Pass) หรือด่านเกียมก๊ก ได้รับสมญาว่า “ด่านเข้มแข็งอันดับหนึ่งในปฐพี” (天下第一雄关) อยู่ห่างจากตัวอำเภอเจี้ยนเก๋อ (剑阁) เมืองกว่างหยวน ภาคเหนือของมณฑลเสฉวน ลงมาทางใต้ประมาณ ๗ กิโลเมตร นับเป็นด่านที่มีชื่อเสียงลือเลื่องในสมัยสามก๊ก กล่าวคือ เป็นด่านในช่องเขาเดียวบนเส้นทางเจี้ยนเหมินสู่ต้าว (剑门蜀道) ที่ชาวเสฉวนใช้สัญจรติดต่อกับแผ่นดินจีนภาคกลาง ท่ามกลางปราการขุนเขาโอบล้อมทุกทิศทาง ด้วยภูมิลักษณ์ที่เอื้ออำนวยนี้เอง “เสฉวน” จึงถูกใช้เป็นที่หลบภัยและรวบรวมกำลังของอดีตวีรกษัตริย์ที่มีชื่อเสียง เช่น หลิวปัง หรือพระเจ้าฮั่นโกโจ ที่หลบมาตั้งตัวก่อนทำสงครามชนะฉู่ป้าหวางหรือฉ้อปาอ๋อง จนสถาปนาราชวงศ์ฮั่นตะวันตกขึ้นสำเร็จ

ขงเบ้งยืนองอาจหน้าด่านเกียมก๊ก

ดังนั้น ขงเบ้งจึงใช้ประวัติศาสตร์นี้ เป็นเครื่องชี้อนาคต ในแผนยุทธศาสตร์บันไดสามขั้นรวมแผ่นดินราชวงศ์ฮั่นขึ้นใหม่หรือที่เรียกว่าหลงจงตุ้ย (隆中对 )ซึ่งขงเบ้งได้เสนอให้แก่เล่าปี่ เมื่อครั้งเล่าปี่ไปเขาโงลังกั๋งไปเชิญขงเบ้งครั้งที่ ๓ การเข้ายึดเสฉวนอันอุดมสมบูรณ์ มีกำลังพลมากมาย และมีชัยภูมิปราการชั้นเลิศ ก็คือบันไดขั้นที่สอง หลังจากบรรลุการยึดเกงจิ๋ว-แดนกันชนของทั้งสามก๊ก ตามแผนบันไดขั้นแรกได้แล้ว

แม่ทัพเกียงอุยและทหารจ๊กก๊ก

ธงจ๊กก๊กโบกสะพัดบนด่าน

จากด่านเกียมก๊กมองตรงไป เห็นขุนเขาเจ็ดสิบสองยอดแทงขึ้นสู่เวหาดั่งกระบี่ จึงได้รับการขนานนามว่า ด่านประตูกระบี่ หรือเจี้ยนเหมินกวน ชัยภูมิของด่านนามระบือในใต้หล้านี้เอง ที่ได้รับการยกย่องว่า “หนึ่งคนเฝ้าด่าน ทหารหมื่นนายมิอาจกรายผ่าน” (一夫当关,万夫莫开) เหนือหน้าต่างบนป้อม มีตัวอักษรจีนสี่ตัว “เอี่ยนตีฉางอาน (眼底长安) สายตาทอดแลเตียงอั๋น (ฉางอาน)” สะท้อนถึงเจตจำนงอันมุ่งมั่นของขงเบ้งที่หมายจะบรรลุบันไดขั้นที่สาม คือ รวมแผ่นดินจีนให้เป็นหนึ่งเดียว ตามแผน “เป็นมิตรกังตั๋ง ต่อต้านฮูโต๋” ขงเบ้งจึงเพียรพยายามยกทัพ ออกกิสาน ๖ ครั้ง (六出祁山) ในช่วงระยะเวลา ๗ ปี ระหว่างปีค.ศ.๒๒๘-๒๓๔) หมายรวมแผ่นดินราชวงศ์ฮั่น เพื่อทดแทนบุญคุณพระเจ้าเล่าปี่

กิสาน หรือฉีซาน เป็นชื่อของเทือกเขาสลับซับซ้อน เป็นปราการธรรมชาติที่ขวางกั้นพรมแดนของ วุยก๊กกับจ๊กก๊ก ขงเบ้งยกทัพออกจากด่านเกียมก๊ก ผ่านเมืองฮันต๋ง มาตั้งทัพกรำศึกกับทัพวุยก๊กที่ตำบลเขากิสาน ๖ ครั้ง วุยก๊กต้องรักษาด่านตำบลเขากิสานนี้ไว้สุดชีวิต เพราะหากทัพจ๊กก๊กผ่านด่านนี้ไปได้ จะสามารถเข้ายึดหัวใจของวุยก๊ก คือ เมืองเตียงอั๋น ลกเอี๋ยง (ลั่วหยาง (洛阳) มณฑลเหอหนาน) และฮูโต๋ (ชวีเฉิง (许城) ปัจจุบันคือเมืองชวีชาง (许昌) มณฑลเหอหนาน) ดังนั้น ก่อนผ่านด่านเกียมก๊ก สายตาของขงเบ้ง-มหาอุปราชแห่งจ๊กก๊ก ได้ทอดแลไปไกลถึงเตียงอั๋น ณ เบื้องหน้าอันไกลโพ้นแล้ว

เจี้ยนเหมินกวน

ทหารหมื่นนายมิอาจกรายผ่าน

ทุกวันนี้ ผู้มาเยือนเจี้ยนเหมินกวนยังสามารถเดินตามรอยทัพของขงเบ้งและเหล่าทหารหาญจ๊กก๊กบนเส้นทางผ่านด่านเข้าออกเสฉวนในจุดนี้ได้ ระหว่างทางจะมีภาพประติมากรรมสลักรูปขงเบ้งออกศึกกิสาน มีรูปปั้นแม่ทัพเกียงอุยกับเหล่าทหารที่กำลังอิดโรย รวมทั้งมีแนวเส้นทางเดินทัพในอดีตที่เรียกว่า “จั้นต้าว 栈道” บนหุบโตรกผาอันสูงชันที่ยังคงรักษาไว้ให้อนุชนมาเดินรอยบาทของบรรพชน

เส้นทางเดินเท้าเข้าแคว้นสู่โอบล้อมด้วยปราการภูผา

ทางด้านจั้นต้าวเลียบหน้าผาบริเวณใกล้ด่าน

…ในตอนหน้าจะพาไปรู้จักกับอีกหนึ่งเส้นทางหนึ่งเลียบแม่น้ำเจียหลิงเจียงที่เรียกว่า “หุบโตรกจันทร์สกาว-หมิงเยว่เสีย” จะสวยงามน่าอันตรายเพียงใด โปรดติดตามกันนะครับ

(โปรดติดตาม Sarakadee Podcast ตามรอยสามก๊กในจีนโดยผู้เขียน ทางเพจสำนักพิมพ์สารดี และรายการสารคดีโทรทัศน์ Spirit of Asia ซีรีส์เฉิงตูและเส้นทางสามก๊ก ทางสถานีโทรทัศน์ ThaiPBS ในเดือนกรกฎาคม ๒๕๖๖ นี้ครับ)