หลายคนอาจคิดว่า “ทราย” เป็นทรัพยากรที่มีอยู่มากมายจนไม่มีวันหมด แต่รายงานล่าสุดของโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (United Nations Environment Programme หรือ UNEP) เตือนว่า ปัจจุบันทรายได้กลายเป็นทรัพยากรธรรมชาติที่ถูกใช้เกินขนาดมากเป็นอันดับ 2 ของโลกรองจากน้ำ ขณะที่ความต้องการทรายคุณภาพสูงที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องจากการพัฒนาเมืองและการก่อสร้างกำลังทำให้ปัญหาสิ่งแวดล้อมรุนแรงขึ้นในหลายพื้นที่ทั่วโลก
สถานีวิทยุระหว่างประเทศฝรั่งเศส (Radio France Internationale) รายงานว่า ทรายเป็นวัตถุดิบสำคัญในหลากหลายอุตสาหกรรม ตั้งแต่การก่อสร้าง คมนาคม การผลิตกระจก ไปจนถึงไมโครชิป ทำให้เศรษฐกิจยุคใหม่แทบไม่อาจขับเคลื่อนได้หากขาดทรัพยากรชนิดนี้
รายงานของ UNEP ยังระบุว่าทั่วโลกมีการขุดทรายเกือบ 5 หมื่นล้านตันต่อปี โดยผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่าปริมาณดังกล่าวมากพอที่จะสร้างกำแพงสูง 27 เมตร กว้าง 27 เมตร ล้อมรอบเส้นศูนย์สูตรโลกได้หนึ่งรอบ
แม้โลกจะมีทรายอยู่เป็นจำนวนมาก แต่ทรายคุณภาพสูงที่เหมาะสำหรับการก่อสร้างและอุตสาหกรรมกลับมีอยู่อย่างจำกัด แหล่งทรายหลักจากแม่น้ำ ชายฝั่งทะเล พื้นทะเลตื้นและเหมืองหิน ล้วนเป็นส่วนสำคัญของระบบนิเวศ
ทรายช่วยกรองน้ำ รักษาเสถียรภาพของลำน้ำและชายฝั่งรวมถึงเป็นแหล่งอาศัยของสิ่งมีชีวิตจำนวนมาก
ผลการศึกษาพบว่า การขุดทรายจากลำน้ำมากเกินไปอาจเพิ่มความเสี่ยงน้ำท่วม ลดระดับน้ำใต้ดิน และทำลายแหล่งอาศัยของสัตว์น้ำ ขณะที่ความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศแม่น้ำยังส่งผลต่อความอุดมสมบูรณ์ของดิน ความเค็มของแหล่งน้ำ และผลผลิตทางการเกษตร
ส่วนในทะเล การดูดทรายขนาดใหญ่สร้างความเสียหายต่อพื้นทะเลและจุลินทรีย์ที่เป็นฐานของห่วงโซ่อาหาร ส่งผลให้หลายชุมชนประมงเริ่มเผชิญปัญหาทรัพยากรสัตว์น้ำลดลง
นอกจากนี้ ทรายยังเป็นแนวป้องกันตามธรรมชาติจากระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นและการกัดเซาะชายฝั่ง แต่เมื่อพื้นที่ชายหาดลดลง ความสามารถในการป้องกันน้ำท่วมและการกัดเซาะก็ลดลงตามไปด้วย โดยเฉพาะในประเทศหมู่เกาะอย่างมัลดีฟส์
ขณะเดียวกัน การขุดทรายยังนำไปสู่ปัญหาทางเศรษฐกิจและสังคม เนื่องจากแหล่งทรายคุณภาพดีเริ่มหายากขึ้น ทำให้การแข่งขันเพื่อแย่งชิงทรัพยากรในบางพื้นที่รุนแรงขึ้น
UNEP เรียกร้องให้ประเทศต่างๆ จัดการทรัพยากรทรายอย่างเป็นระบบ ทั้งการจัดทำฐานข้อมูลทรัพยากร พัฒนาระบบติดตามตรวจสอบและยกระดับให้ทรายเป็นทรัพยากรเชิงยุทธศาสตร์ พร้อมส่งเสริมการใช้คอนกรีตรีไซเคิล วัสดุก่อสร้างทางเลือกและรูปแบบการพัฒนาที่ยั่งยืนมากขึ้น
